Entreprenasium: ondernemend leren en leren ondernemen

EP meisjeTwee Perspectiefscholen bieden ondernemende leerlingen een Entreprenasium-opleiding aan. Wat vraagt dat van de leerlingen en docenten? En wat doet het met de schoolcultuur?

Op de havo/vwo-locaties van het Andreas College (Pieter Groen) en het Kalsbeek College (Schilderspark) kunnen leerlingen na een selectieprocedure instromen in het Entreprenasium (EP). De gedachte achter het EP is dat leerlingen te triggeren zijn om meer baas over hun eigen leerproces te zijn en te blijven. Het EP probeert elke vorm van ondernemend gedrag te ‘vangen’. Ook voor initiatieven op creatief of maatschappelijk gebied biedt het EP ruimte. Ondernemende leerlingen starten soms een eigen onderneming, maar het EP gaat verder dan dat.

Pieter Groen: versterking impuls

Alan Turner (Andreas College Pieter Groen) : “Het ondernemende karakter en het accent op eigenaarschap en zelfstandigheid van het Entreprenasium hebben daarnaast bijgedragen aan een positieve cultuurverandering in de school”

De aanleiding om vanuit deze ondernemende onderwijsvisie een nieuw programma te starten verschilt op de beide scholen. Bij Pieter Groen heeft het EP de havo een nieuwe onderwijsinhoudelijke impuls gegeven, toen de Inspectie de locatie in een aantal jaren geleden als zwak beoordeelde. Directeur Alan Turner legt uit: “De school moest stevig veranderen. We hebben toen ingestoken op persoonlijke verbetertrajecten voor de leerlingen, waarbij hun eigenaarschap centraal stond. Die focus op eigen inzet en zelfstandigheid wilden we vasthouden.

PG
Op Pieter Groen hebben de EP-leerlingen een eigen ‘kantoor’ voor hun brainstorms en vergaderingen. Ook hebben ze een budget om hun zaken mee te doen.

Met het Entreprenasium hebben we onze leerlingen in vmbo-t, havo en vwo ook echt wat te bieden. Niet het opleidingsniveau is bepalend om mee te doen, maar hun gedrag. Op dit moment is het doel dat de leerlingen in samenwerking met externe partijen probleemoplossend leren denken en mogelijk een product ontwikkelen dat ook toekomst biedt. Externen nemen de leerlingen zeven weken lang in workshops mee door het proces van het definiëren van een probleem tot het oplossen ervan. Daar komen overigens bijzonder interessante producten uit voort, zoals een kustlijnapp. Het ondernemende karakter en het accent op eigenaarschap en zelfstandigheid van het Entreprenasium hebben daarnaast bijgedragen aan een positieve cultuurverandering in de school.”

Schilderspark: verbreding talentprogramma

Op het Kalsbeek College is het EP sinds afgelopen schooljaar een uitbreiding van het brede talentprogramma waarmee de school zich profileert, net als lessen over de Chinese taal en cultuur, gekoppeld aan de reis naar China en internationalisering. “EP sluit als talentprogramma goed aan bij het E&M-profiel. We hebben daarnaast in onze omgeving gekeken en gezien dat in Woerden een ondernemend klimaat heerst. Veel leerlingen hebben ondernemers in de familie. Kinderen met een ontwikkelde ondernemerszin hebben hier in de regio een toegevoegde waarde”, vertelt adjunct-directeur onderwijs Wilma Hoogvliet.

Selecteren, triggeren en laten ondernemen

In de brugklas doen alle leerlingen in groepjes mee met het EP-project ‘Jij de baas’ om zo veel mogelijk geld op te halen voor een goed doel. Daar komt veel bij kijken en leerlingen leren fondsen of leden werven, organiseren, presenteren en besprekingen voeren. In het hele project onderzoeken de leerlingen wat hun talent is en waar hun passie ligt. Zo’n 10 procent van de leerlingen laat daarin bovengemiddeld veel originaliteit en initiatiefrijk handelen zien. Deze leerlingen mogen verder met een apart programma, waarin ze zichzelf ontwikkelen met behulp van externe workshops en lezingen, start-ups en netwerkgesprekken met ondernemers. Deze activiteiten vinden vaak onder schooltijd plaats en een docent/EP-coach begeleidt ze. De EP-leerlingen ontwikkelen communicatieve vaardigheden, burgerschap, leiderschap, leervaardigheid en creativiteit.

“Het was in de beginfase lastig om een concreet beeld te geven van het EP. Alles is volop in ontwikkeling en de leerlingen moeten ook hun eigen plannen maken en uitvoeren”, legt adjunct-directeur en brugklascoördinator Jessica de Bruin uit. “De vijftien geselecteerde leerlingen van het EP-klasje springen in het diepe en zoeken hun weg. Juist het overwinnen van problemen bij het ondernemen maakt de leerlingen zelfstandig. ‘Ik heb in dit project veel problemen opgelost door kennis uit vijf vakken tegelijk toe te passen’, vertelde een EP-leerling tijdens de presentatie.” De leerlingen op de beide scholen hebben een eigen lokaal, een EP-coach en ook een vast moment in de week dat ze elkaar zien.

Start-up bijwonen? Zelf regelen

Een EP in school brengt veel meer met zich mee dan nieuwe kennis en vaardigheden overdragen, dat blijkt op beide scholen. Het gaat om een wezenlijke attitudeverandering, ook bij het personeel. “De EP-leerling is zoekend, wil vooruit en maakt actief contact met de buitenwereld. Een start-up van de Rabobank bijwonen onder lestijd? Een leerling moet het zelf regelen met zijn docenten, wij gaan het niet voor ze vragen”, stelt Alan Turner. “Docenten beleven zo’n verzoek heel verschillend en het doet steeds een beroep op hun flexibiliteit. Het is echter heel belangrijk dat docenten deze aanpak met echt begrip ondersteunen.”

Enthousiasme werkt aanstekelijk

Binnen het EP wordt er meer projectmatig en vakoverstijgend gewerkt en vaak ook in combinatie met externe partners. De ervaring op beide scholen is dan ook dat steeds meer docenten direct en indirect te maken krijgen met het EP. “Ondernemend leren vindt overal plaats. We zien tegelijkertijd ook dat de EP-leerlingen enthousiast zijn over hun projecten en het personeel geniet daarvan mee”, stelt Alan Turner.

Jessica
Van docenten vergt het Entreprenasium veel: het vraagt om anders leren en anders toetsen. Dit gaat dieper dan differentiëren in de les.

Spanningsveld in begeleiding

Jessica de Bruin herkent de veranderende gang van zaken op Pieter Groen en voegt toe: “Het spanningsveld tussen je Entreprenasium-werk doen en je schoolvakken is groot voor de leerlingen. Ook van docenten vergt het Entreprenasium veel: het vraagt om anders leren en anders toetsen. Dit gaat dieper dan differentiëren in de les. Het gaat om hoe het kind in zijn eigen plannen en deels buiten school zijn zelfstandigheid ontwikkelt. EP-collega’s moeten ook schipperen tussen leerlingen loslaten om te ondernemen – met het risico van mislukken – en de leerlingen voldoende ruggensteun bieden.”

foto Wilma
Wat moet je in de les doen om leerlingen ondernemend te laten leren? Het Entreprenasium brengt het onderwijs van de collega’s op een ander plan.

EP: talentprogramma voor leraren

“Het Entreprenasium schudt docenten wakker. Ze denken na over wat het EP is en onderzoeken of het iets voor hen is”, ervaart Wilma Hoogvliet. Ze merkt daarbij op dat het belangrijker is om de schwung in het ontwikkelproces te houden dan om iedereen mee te krijgen. “Het ondernemende karakter van ons Entreprenasium brengt creatief pionieren met zich mee. We zijn net door de beginfase heen en zoeken nu naar opschaalmogelijkheden. Doe je mee als docent, dan krijg je extra scholing en ondersteuning op dit vlak, ook dankzij ontmoetingen met andere Entreprenasia. Want, wat moet je in de les doen om leerlingen ondernemend te laten leren? Het Entreprenasium brengt het onderwijs van de collega’s op een ander plan. In die zin is het Entreprenasium ook een talentprogramma voor de deelnemende leraren.”