Good Practice ONC: invoering Flexrooster complete ommezwaai

Vanaf september 2018 draait op locatie Parkdreef van het Oranje Nassau College het Flexrooster. Het systeem met dagelijkse flexuren en 80-minutenlessen wordt een complete ommezwaai voor de hele school, vertelt Mariëtte van Hanswijk. Ze is voorzitter van de ontwikkelgroep, die deze verandering grondig en in verbinding met alle betrokkenen heeft voorbereid in opdracht van het MT.

Aanleiding
Het ONC had een dubbele aanleiding om de mogelijkheden van het Flexrooster te onderzoeken. De eerste was de grote wens om leerlingen meer te activeren en de tweede om meer maatwerk te bieden door beter te kunnen differentiëren in de les.

Het Flexrooster is in 2002 ontwikkeld door schoolleider Alfred van der Heijden, die de nieuwe dagindeling in 2003 heeft ingevoerd op de Roncalli Mavo in Rotterdam.

Voorbereidingstraject
De schoolleiding heeft in 2016 eerst een klein groepje docenten gepolst over het idee om een Flexrooster in te voeren. Hun reactie was positief, dus toen in november 2016 een artikel hierover in het VO-magazine stond, is er vaart gemaakt door onderzoek te doen en scholen te bezoeken die al met een Flexrooster werken. Doorpakken was gewenst om in september 2018 te kunnen starten en om de eerste vo-school in Zoetermeer te zijn met zo’n aangepast rooster. In juni 2017 was de kogel door de kerk en in een plenaire vergadering heeft de directie het voornemen gecommuniceerd naar het personeel. Sindsdien neemt een vijf man sterke ontwikkelgroep de leiding in alle voorbereidingen, waarbij in- en externe communicatie een essentiële rol spelen.

Weerstand
“De start was best ingewikkeld”, vertelt Mariëtte van Hanswijk, “want lang niet iedereen was meegenomen in die eerste verkenningsfase. Alleen die kleine toetsgroep. De reactie van een groot deel van het personeel was: ‘Wat moeten we hiermee?’ Er was wat weerstand en twijfel. De boodschap vanuit de schoolleiding was helder: ‘We gaan dit gewoon doen.’ Als werkgroep hebben we de mensen meegenomen in het proces. En omdat we mensen uit de praktijk zijn, zijn we realistische ambassadeurs. Dat heeft wel bijgedragen aan het draagvlak.”

Check het 2 minuten-filmpje over hoe het Flexrooster werkt
of 
ontdek het lezend.

Communicatieve uitgangspunten
De ontwikkelgroep heeft een implementatieplan geschreven. De communicatie in het proces was (en is) heel transparant: mensen steeds op de hoogte brengen en houden. En daarbij eerlijk zijn over alles, verwachtingen managen en de mogelijkheid geven om mee te denken. Er was helderheid over rollen, taken en verantwoordelijkheden. “We hebben aan draagvlak gewerkt door in het begin de sectievoorzitters apart te betrekken, zodat zij steeds een stap voorlagen op de rest. We hebben hen aangesproken op de verantwoordelijkheden die horen bij hun rol in hun team. In de wekelijkse nieuwsbrief hebben we telkens kort beschreven wat er speelt en waar we staan. Er is geen ontkomen aan.”

“Al met al wordt dat Flexrooster zo intensief voorbereid, dat mensen al willen beginnen. Dat samen opgaan werkt heel verbindend.”

De heterogeniteit binnen het ontwikkelteam is nuttig, want er zijn nu aanspreekpunten in totaal verschillende secties. Rechts staat projectleider Van Hanswijk

Het team is bij afdelingsvergaderingen langsgegaan en ook is er een groep van zo’n 25 collega’s op excursie geweest naar andere scholen met een Flexrooster in de Haagse en Rotterdamse regio. “Op de dinsdagmiddag is er onze ‘high tea’: ons informele inloopvragenuurtje met een drankje en een hapje. Het is een van de manieren om collega’s te informeren, ruimte te bieden om mee te doen en te checken wat ze nodig hebben in deze transitie. Al met al wordt dat Flexrooster zo intensief voorbereid, dat mensen al willen beginnen. Dat samen opgaan werkt heel verbindend.”

Akkoord MR
De MR is eind maart akkoord gegaan met de structurele veranderingen in het rooster en de lessentabel voor de gehele school: hoeveel uur per week krijgt een leerling les in een bepaald vak in de nieuwe opzet? “Dat is best heel veel gepuzzel geweest en het is echt handig dat we een wiskundedocent in ons ontwikkelteam hebben, zeker toen we de lessentabellen moesten aanpassen”, vertelt Van Hanswijk. “Dat doen we ook weer in nauw overleg met secties. Het gaat niet alleen om het omrekenen van lessen van 45 naar 80 minuten, ook de flextijd moet worden meegenomen. Dit heeft veel tijd gekost. In die fase kwamen de MT-leden ook weer nadrukkelijk om de hoek kijken en die hebben waar nodig knopen doorgehakt.”

Andere didactiek
Met het akkoord van de MR ‘in the pocket’ is er nog veel te doen. De 80-minutenlessen bieden nieuwe mogelijkheden om veel meer te differentiëren. Na een gerichte cursus ‘Differentiëren is te leren!’ van CPS wordt er nu in elke sectie gewerkt aan studieplanners en PTA. “Dat is een nieuwe uitdaging vanwege de flexuren en de wens om veel meer te halen uit differentiatie. In deze fase hebben we als ontwikkelgroep veel ruimte gecreëerd om vragen van collega’s te kunnen beantwoorden.” Een lesopzet verandert natuurlijk ook sterk. Tijdens bezoek aan andere Flexroosterscholen heeft de ontwikkelgroep goed gekeken hoe zij daar omgaan met aandacht vasthouden. “Blokjes van 7×10 minuten en een pauzemoment in de klas met een energizer pakken goed uit.”

Ouders betrekken
Na het akkoord van de MR is er een ouderavond geweest voor ouders van huidige leerlingen. Maar liefst 400 ouders kwamen erop af. “Dat was best spannend, want je weet niet welke reacties er komen. Het was supertof: heel veel positieve reacties.” Ook in de opzet van die avond had het ontwikkelteam gekozen voor transparantie en verbinding: een halfuur feitelijke voorlichting door twee docenten van de ontwikkelgroep en aansluitend in kleine groepjes aan statafels in gesprek gaan. Op het evaluatieformulier van die avond hebben ouders ook de mogelijkheid gehad om zich aan te melden voor de klankbordbijeenkomst. “De positieve reacties van ouders gaf ook een boost aan het draagvlak onder de docenten die nog niet zo om waren. Ouders waardeerden het heel erg dat ze hun vragen konden stellen. Deze hebben we beantwoord en ook op een speciale pagina op de schoolsite geplaatst.”

Hoe reageren leerlingen?
Alle leerlingen hebben uitleg gekregen van de mentor, konden hun vragen stellen en het YouTube-filmpje nog eens bekijken. “Over het algemeen reageren ze heel positief”, vertelt Van Hanswijk. “Het spreekt leerlingen aan dat je kunt kiezen, dat je extra uitleg kunt krijgen en dat je huiswerk op school kunt maken. Ze zijn ook benieuwd hoe het straks zal gaan.” Er is tijdens ons Open Huis goed gereageerd op het plan en ook de Unicoz-scholen in het primair onderwijs geven positieve reacties. “Groep 8-leerlingen denken: oh, prima. Ze zien de ruimte en de praktische kant van het rooster, die aansluit bij hun manier van werken, maar zeker ook bij de onderwijsaanpak in het mbo, hbo en wo.”

“Het spreekt leerlingen aan dat je kunt kiezen, dat je extra uitleg kunt krijgen en dat je huiswerk op school kunt maken.”

Invloed op aanmelding
Het Flexrooster is sinds een jaar of twee ‘hot’ in onderwijsland, ondanks dat het al in 2002 is ontwikkeld. Van Hanswijk: “Het Flexrooster is in de eerste plaats goed voor de leerlingen. Er is straks meer te kiezen, want ze kunnen elke lesdag in de flexuren doen wat ze op dat moment nodig hebben: extra uitleg krijgen, huiswerk maken, toetsen voorbereiden. Ook is er aanbod voor leerlingen die extra uitdaging nodig hebben en de talenturen worden in de flexuren geplaatst. Er komt als het goed is meer rust en focus, omdat ze per dag minder vakken hebben en de mogelijkheid om te differentiëren toeneemt in 80-minutenlessen. De aanmeldingen voor komend schooljaar zijn gelukkig hartstikke goed. Maar dat kun je niet zomaar toeschrijven aan de invoering van het Flexrooster.”

Evaluatie
Als het nieuwe rooster een halfjaar draait, medio januari 2019, volgt de eerste grote evaluatie. En net zoals het ONC andere scholen heeft bezocht, is er vanuit het vo inmiddels ook al belangstelling voor hoe het ONC het Flexrooster heeft geïnitieerd, communiceert en invoert.