Integriteitscode: nog geen waarborg voor integer handelen

Roel
Roel van Leerdam: “We worstelen met de implementatie”

Sinds 1 augustus dit jaar is de nieuwe Code Goed Onderwijsbestuur VO van kracht. Deze code geldt op alle scholen die bij de VO-raad zijn aangesloten. Sterker nog: scholen moeten over een bijbehorende integriteitscode beschikken om lid van de VO-raad te kunnen blijven. Voor de Perspectiefscholen is dit bij uitstek een thema om elkaar over te raadplegen, zodat het personeel van elke school weet te handelen naar een eigen ‘zo doen wij dat’-integriteitsdocument. Ook op het Oranje Nassau College (ONC) en binnen Unicoz worden daar nu stappen voor gezet.

Van ‘hard’…
Toen de Code Goed Onderwijsbestuur VO in 2008 werd ingevoerd, lag de focus voornamelijk op de procedurele kanten (documenten, procedures, taken, verantwoordelijkheden, regels, richtlijnen en handhaving). Roel van Leerdam is CvB-voorzitter van Unicoz in Zoetermeer, de scholengroep waar het bij Perspectief aangesloten ONC deel van uitmaakt. “Op 6 november 2012 is onze integriteitscode vastgesteld, met instemming van de MR”, vertelt Van Leerdam, terwijl hij wijst naar het archiefstuk dat op tafel ligt. “Al in 2009 hebben we tijdens de inrichting van de nieuwe Unicoz-organisatie besloten dat goed bestuur en de daaraan verbonden integriteitscode onderdeel moesten zijn van de gehele bedrijfsvoering. Een werkgroep heeft zich breed georiënteerd op codes uit andere sectoren en heeft vervolgens zelf een code ontwikkeld die gericht is op de onderwijspraktijk.”

Minder meetbaar
In de loop van de jaren is echter duidelijk geworden dat het naast heldere procedures ook nodig is om de minder meetbare kanten mee te nemen in het verantwoord en professioneel handelen in alle lagen van de organisatie. Zaken als cultuur, gedrag en leiderschap. Van Leerdam: “De code doet nu goed dienst als toetssteen bij ethische kwesties, maar dat is nog te beperkt.”

integriteit1

Reflectie en transparantie
De Code Goed Onderwijsbestuur VO vraagt van bestuurders om gesprekken te voeren met personeel, leerlingen, ouders, de MR en stakeholders om de onderwerpen die in de eigen school raken aan integriteit expliciet te benoemen en te laten leven. Dat maakt het anders dan de invoering van de in reglementen vastgelegde klokkenluidersregeling en klachtenregeling. Integriteit gaat over gewenst en ongewenst gedrag. Dat vraagt om reflectie, transparantie en een lerende houding. Als er een eigen integriteitscode is geformuleerd, volgt de uitdaging om deze betekenis te laten krijgen voor alle medewerkers. Voelbaar in de dagelijkse gang van zaken. Van Leerdam erkent dat hier voor Unicoz al jaren een uitdaging ligt: “De code staat goed op papier en we kunnen erop terugvallen, maar we worstelen met de implementatie. Het blijft maar op het pro-memorielijstje staan van de bestuursvergaderingen en concretiseren komt er niet van.”

…naar ‘zacht’
Van Leerdam haalt Muel Kaptein van de Erasmus Universiteit aan, de in integriteitsmanagement gespecialiseerde professor die in 2011 bij de toenmalige Besturenraad een inspirerende workshop gaf over de zachte kanten van integriteitsmanagement. “De zachte kant gaat over het dagelijkse gedrag, het menselijk handelen van de 850 mensen die bij Unicoz werken. Die zachte kant heb je voor elkaar als mensen intrinsiek gemotiveerd zijn om te leven naar de code”, legt Van Leerdam uit. “Regels uit de code geven heldere grenzen, maar maken ook duidelijk dat de context bepalend is. Vaak moet je het hele verhaal kennen om het juiste oordeel te kunnen vellen. Iedere medewerker van Unicoz is het gezicht van de organisatie voor ouders, kinderen en externen. Alle medewerkers moeten daarom leren om bewust en contextgebonden na te denken over hun handelen.”

Uitdaging
“Kunnen mensen van ons op aan? Daar gaat het voor mij ook om bij integriteit. Het plan van aanpak voor de implementatie is er. In de komende beleidsperiode nemen we de integriteitscode mee, bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van beleid rond ouderbetrokkenheid. Ook in het gesprek over onze kernwaarden kan het aan de orde komen. Willen we stappen zetten, dan moet het in een natuurlijk proces, met veel aandacht en uitwisseling op alle niveaus.”
Van Leerdam staat met alle bestuurders van de Perspectiefscholen voor deze uitdaging. Het verplichte invoeren van de code maakt dat de bestuursleden elkaar binnen Perspectief zullen inspireren, bevragen en scherp houden. Met als doel om de integriteitscode op een kwalitatieve manier in te voeren, zodat deze gaat leven in de scholen.