Ontwikkeling ‘Unicoz 10-14 onderwijs’

Spannende expeditie

De ontwikkeling van een programma voor 10-14-jarigen is een bijna logische stap binnen Unicoz, als grote stichting voor primair en voortgezet onderwijs. In vier fases zou deze nieuwe onderwijsvorm snel een feit zijn. Toch liep het proces verrassend anders. Een kijkje in de keuken.

Waarom 10-14?
Het ‘Unicoz 10-14 onderwijs’ moet leerlingen tussen de 10 en 14 jaar oud en met specifieke onderwijsbehoeften helpen om hun kansen in de maatschappij te vergroten. Deze kinderen hebben wat extra’s nodig in de overstap van po naar vo: versnelling, verdieping of een aangepaste aanpak die aansluit bij hun talent of behoeften. In het reguliere programma lukt dat onvoldoende.

10-14-onderwijs moet resulteren in meer motivatie en tevredenheid bij leerlingen, verminderde uitval en afstroom, en in meer perspectief op een doorgaande leerloopbaan.

Stuurgroep
Sinds 2017 is een stuurgroep bezig om dit onderwijs te ontwikkelen. Aan tafel zitten drie van de zes stuurgroepleden: Mariet van Goch (directeur ONC), Annette Mulder (directeur Florisschool) en Lonneke van Belle (beleidsmedewerker Onderwijs en Kwaliteit bij Unicoz).

De 10-14 stuurgroep met -de taart aansnijdend- Annette Mulder en Mariet van Goch. Rechts naast Mariet staat Lonneke van Belle.

Verkenningen
In 2017 zijn de eerste verkenningen gedaan bij verschillende 10-14-pilotscholen. Van Goch: “Deze bezoeken leidden meteen tot een aantal uitgangspunten. Zo ontdekten we dat ons 10-14-onderwijs niet in een apart schoolgebouw moet worden gegeven. Ook was het voor ons meteen duidelijk dat we de leerlingen een helder perspectief wilden bieden voor het onderwijs ná hun 10-14-programma.”

Procesgang
Na deze oriëntatie begon het interne proces vrij klassiek: met een startdocument met vier helder onderscheiden fases. Op basis van het Position Paper (fase 1, najaar 2017) zijn in fase 2 door de stuurgroep projectleiders aangesteld om samen in de eerste helft van 2018 de kaders en contouren voor dit onderwijs op te stellen. Binnen die kaders kon dit schooljaar in fase 3 het team ontwikkelaars aan de slag, met leerkrachten uit het po en vo. Vanaf augustus 2019 stond fase 4 gepland: de implementatie.

Werken met wat er is
Het Oranje Nassau College (ONC) in Zoetermeer maakt met 23 basisscholen deel uit van Unicoz. Al vóór de oprichting van Unicoz in 2013 stonden samenwerking van primair en voortgezet onderwijs, warme overdracht (ZorgSaam) en doorlopende leerlijnen hoog op de beleidsagenda. “Er zijn ONC-leerlingen die Engels geven op de Margriet- en de Florisschool”, vertelt Annette Mulder, “en ook zijn er ‘oversteekjes’ vanuit het po naar de vaklokalen aan de Clauslaan en lessen van gespecialiseerde vakdocenten. Er is dus al een aanbod om Unicoz-leerlingen in het po vroeger dan klasgenoten toegang te geven tot het vo.” “Toen we ons pas goed realiseerden wat we al in huis hadden, konden we de lijntjes tussen po en vo als ‘Unicoz 10-14 onderwijs’ herkennen”, voegt Van Belle toe.

“Toen we ons pas goed realiseerden wat we al in huis hadden, konden we de lijntjes tussen po en vo als ‘Unicoz 10-14 onderwijs’ herkennen.”


Vliegende start
Als gevolg van deze nieuwe benadering had de invulling van het ‘Unicoz 10-14 onderwijs’ een vliegende start. Het al verschillende jaren bestaande doorstroomprogramma Denkwijs voor leerlingen met een hoogbegaafdenprofiel is gepositioneerd in ‘Unicoz 10-14 onderwijs’. Hoogbegaafde leerlingen uit groep 7 en 8 nemen deel aan een programma waarin ze inhoudelijk worden uitgedaagd, en daarnaast werken ze aan hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Deze groep krijgt een dagdeel per week les op het ONC, maar onder auspiciën van het primair onderwijs. De vier begaafdheidsprofielscholen binnen Unicoz (waaronder het ONC) leveren daarvoor personeel aan. Hiermee is één doelgroep voor Unicoz 10-14 al sinds juni 2018 bediend.

Daarnaast is met ingang van het schooljaar 2018-2019 een pilot pre-vwo gestart voor hoogbegaafde leerlingen uit groep 7 en 8 die willen uitblinken. Deze zestien door hun IB’er aangewezen kinderen krijgen twee dagdelen per week les op vwo-niveau. Een groep volgt Frans en wiskunde samen met eerstejaars vwo-leerlingen. “Een lekkere cognitieve uitdaging voor deze groep, naast het meedraaien met kinderen die emotioneel een jaar ouder zijn”, aldus Mulder. Een andere groep krijgt Engels en biologie van vwo-docenten.

Kinderziekten
Natuurlijk zijn er nog kinderziekten in het 10-14-verhaal. Bijvoorbeeld hoe de basisscholen omgaan met het inlopen van verzuimde lessen. En de financiën, die nu heel pragmatisch worden opgelost. Van Goch: “De werkelijkheid heeft de oorspronkelijke planfases ingehaald. De systemen van po en vo afstemmen is lastig, dat moeten we gaan oplossen. De medezeggenschapsraden hebben positief geadviseerd, maar ook nog wat kritische vragen gesteld waarop we antwoord willen geven. De personeelskant van 10-14 is binnen Unicoz geregeld. Dat is de toegevoegde waarde van de onderwijsgroep Unicoz.”

Creatief proces
Van Goch: “De realisatie van ‘Unicoz 10-14 onderwijs’ is echt een creatief proces. Dat vraagt van ons allemaal om present te zijn, heel goed te kijken wat er is en daarmee te werken. Organisatorisch is het soms echt zoeken, en niet altijd even makkelijk voor betrokken personeelsleden. Het inzicht dat er niet een hele leergang hoefde te komen, omdat er al zoveel is, maakte dat collega’s die zich hebben aangemeld voor een ander beeld en andere taak zijn komen te staan. Nu wordt er per profiel een coördinator gezocht naast docenten die dat profiel uitvoeren.”

Van Goch vervolgt: “Het voelen benoemen, veel reflecteren en ook stappen terugdraaien die toch niet werken, dat scherpt ook wel weer dingen aan. We hebben nu wel de keuze gemaakt voor deze organische doorgroei.” Mulder merkt op dat in deze aanpak het proces vooropgezet moet worden. “Accepteer dat je in het proces soms vijf stappen terugzet en heel langzaam weer vooruitgaat. Wees daar open over en transparant, anders gaat het een kant op die je niet wilt.”

Kwaliteit
Het ‘Unicoz 10-14 onderwijs’ wordt na twee jaar geëvalueerd. Het duurt zes jaar voordat het effect van het 10-14-onderwijs op de leerlingen helder is. De stuurgroep focust op kwaliteit door voor gespecialiseerd en goed gekwalificeerd personeel te zorgen. De werkgroep HB (voor hoogbegaafdenonderwijs) is hier ook nauw bij betrokken. Scholingsaanbod, ontwikkelingsmogelijkheden en borging van de aanpak gebeuren op verschillende lagen en binnen verschillende disciplines.

Andere doelgroepen
Het 10-14-onderwijs van Unicoz wordt nog verder uitgebreid. Volgend jaar wil de stuurgroep met een pre-vmbo-groep starten, zodat kinderen die graag leren door doen, kunnen ontdekken welk soort werk bij hun handigheid past. Er loopt ook een onderzoek naar hoe de kwetsbare groep 12-jarigen die nog niet rijp zijn voor het voortgezet onderwijs goed geholpen kan worden. En de aansluiting van 10-14 met de bovenbouw verdient aandacht. Van Goch: “We willen ervoor zorgen dat als deze pre-vwo-leerlingen straks instromen in de brugklas, ze met hun voorsprongvakken ook verder kunnen gaan in het tweede jaar. Dat kan betekenen dat ze straks in 4 vwo al klaar zijn met hun programma voor Frans en dan een extra vak kunnen kiezen. Maar dat moeten we dan wel organiseren.”

Meer lezen over ‘Unicoz 10-14 onderwijs’


10-14 onderwijs in Alphen en Delft?
Naast het ONC maken ook Christelijk Lyceum Delft en Groene Hart-scholen deel uit van een koepel voor primair en voortgezet onderwijs. Hoe zijn die besturen bezig met 10-14 onderwijs?

CvB-voorzitter Jogchum Zijlstra: “In Delft zijn we al een aantal jaren bezig met het verbeteren van de doorlopende leer- en zorglijn. In het schooljaar 2018-2019 is er vervolgens uitgebreid onderzoek naar 10-14 gedaan. Dat heeft tot de conclusie geleid dat we géén nieuwe voorziening in het leven roepen, maar een programma starten waarin we alle huidige en nieuwe initiatieven onderbrengen. Een gezamenlijke werkgroep met mensen uit het po en vo krijgt de organisatie van het programma in handen. Binnen dat kader zal een aantal leer- en onderzoeksteams op het gebied van bijvoorbeeld rekenen, wiskunde, Nederlands, Engels, advisering en maatwerk voor zorgleerlingen met concrete voorstellen komen om de huidige onderwijspraktijken op het po en vo te verbeteren. De bedoeling is dat er een steeds betere doorlopende lijn ontstaat en leerlingen zich kansrijk kunnen blijven ontwikkelen.” Piet Jansen van SCOPE/Groene Hart-scholen vertelt dat 10-14-onderwijs in een prille oriënterende fase zit.